Zomernota 2019

Gemeentefonds

Gemeentefonds

Meicirculaire gemeentefonds

Geachte leden van de raad,

Op vrijdag 31 mei 2019 is de meicirculaire 2019 van het gemeentefonds gepubliceerd. Zoals gebruikelijk infomeren wij uw Raad per brief over de betekenis hiervan voor onze gemeente.

In de Zomernota hebben we inhoudelijke doelen van ons stadsbestuur geagendeerd; liggen we op koers, welke keuzes maken we voor de toekomst en wat is daarvan de impact op de stad. Ook is een beeld geschetst van de actuele financiële positie, mede gebaseerd op door ons voorgestane keuzes. We riepen ook op om realistisch en behoedzaam te blijven, omdat financiële onzekerheden op de loer lagen.
Met de meicirculaire worden we sneller dat gedacht geconfronteerd met negatieve financiële effecten. De opgave waar we nu voor staan loopt naar het zich nu laat aanzien,  ten opzichte van het gepresenteerde financieel beeld meerjarig op van 6 miljoen naar ruim 10 miljoen negatief in 2023.  Dit effect is deze keer vooral het gevolg van een lagere algemene uitkering, meer dan waar we rekening mee hadden gehouden en –deels technisch- nieuwe richtlijnen hoe om te gaan met het zogenaamde BTW compensatiefonds. We zijn op dit moment alle effecten van de circulaire nog eens kritisch tegen het licht aan het houden. Dit kan mogelijk leiden tot een bijstelling van het resultaat.

Het plaatst de zomernota en het debat dat we daarover voor ogen hadden in een ander daglicht. We zullen nu met elkaar in gesprek moeten over zoekrichtingen om koers te houden in onze ambities voor deze stad  en tegelijkertijd zorgvuldig een antwoord te geven aan deze financiële opgave. In het najaar zullen we met de begroting meer lastige keuzes moeten maken om te komen tot een realistische meerjarig sluitende begroting. En nog steeds behoedzaam, want de onzekerheden en risico’s (bijvoorbeeld in het sociale domein en onze grondposities) blijven bestaan.

Hieronder geven we een uitgebreidere toelichting.
Volledigheidshalve vermelden we dat er ook mutaties zijn gemeld bij bestaande regelingen, we lichten ze in de bijlage toe.

Financieel effect meicirculaire op het financieel beeld

In onderstaande tabel laten we het financieel effect zien zoals we dat gepresenteerd hebben in de zomernota, aangevuld met de effecten van de meicirculaire. Wellicht ten overvloede, in de zomernota hadden we op basis van een inschatting reeds rekening gehouden met een afrekening over 2018, een lagere uitkering in 2019 en 2020 en ook met extra middelen voor  jeugd.

Zoals u ziet loopt het verschil tussen deze circulaire en de zomernota 2019, naar het zich nu laat aanzien, op naar een tekort van € 10,5 miljoen. Onder de tabel worden de regels onder meicirculaire toegelicht.

bedragen * € 1.000

2019

2020

2021

2022

2023

Stadsbegroting 2019 - 2022 /Beginstand Zomernota 2019

96

1.141

510

1.271

1.271

Ontwikkeling algemene middelen / taakstellingen

-1.244

3.660

825

-2.421

-1.139

Veranderingen programma's

-4.854

-4.502

-464

1.957

-16

Financieel beeld

-6.002

299

870

807

116

Meicirculaire

BTW compensatiefonds (BCF)

-5.166

-5.166

-5.166

-5.166

-5.166

Overige effecten (accres, aantallen gemeentefonds)

-869

-1.551

-3.893

-5.960

-5.416

Ontwikkeling gemeentefonds

-6.035

-6.717

-9.059

-11.126

-10.582

Nieuw financieel beeld

-12.037

-6.418

-8.189

-10.319

-10.466

Meicirculaire: BTW compensatiefonds (BCF)
Gemeenten kunnen betaalde btw op een aantal activiteiten claimen via het BTW compensatiefonds (BCF). Dit BCF en het gemeentefonds zijn communicerende vaten. Dat wil zeggen dat het bedrag dat overblijft in het BCF, nadat alle aanspraken verrekend zijn, toegevoegd wordt aan het gemeentefonds. Wordt er meer geclaimd dan wordt er vanuit het gemeentefonds aan het BCF toegevoegd.  
Tot twee jaar geleden werd het verwachte overschot begroot in de meicirculaire en zo toegevoegd aan de begrote uitkering gemeentefonds. Vanaf vorig jaar wordt dit bedrag niet meer geraamd in het gemeentefonds.
Omdat deze technische verandering een groot financieel effect tot gevolg had hebben toezichthouders in den lande alternatieve ramingsmethode ontwikkeld. Wij hebben de richtlijnen vanuit de provincie Gelderland, onze toezichthouder, gevolgd. Conform het advies van de provincie hebben we hiervoor ook een risico opgenomen in de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing.

Vanuit de toezichthouders is in deze meicirculaire een gezamenlijk standpunt geformuleerd hoe we nu met het BCF om moeten gaan.  Dit standpunt houdt in dat voor de raming voor de komende jaren maximaal gelijk mag zijn aan de hoogte van de afrekening van het voorgaande jaar.

Het blijkt dat gemeenten over 2018 meer BTW gedeclareerd hebben dan bij de septembercirculaire werd verwacht. Het gevolg hiervan is dat er in 2019 een afrekening moet plaats vinden over 2018; deze afrekening werkt structureel door. Deze lagere afrekening moeten we daarbij dus ook doorvoeren in onze raming, hetgeen een forse impact heeft op ons financieel beeld.

Meicirculaire: Accres en overige effecten

Het gemeentefonds heeft de Accres Relevante Uitgaven (ARU) als basis. Volgens een systeem van “samen de trap op en samen de trap af” hebben wijzigingen in de rijksuitgaven direct invloed op de omvang van het gemeentefonds. De jaarlijkse toe- of afname van het gemeentefonds heet het accres.

Belangrijkste oorzaken van de verlaging van het accres in 2018 zijn de verminderde rijksuitgaven aan zorg, defensie en infrastructuur. Ook het accres 2019 is lager dan waar in bij de zomernota van werd uitgegaan; hierbij speelt de structurele doorwerking van het lagere accres 2018 een grote rol.

Vanaf 2020 dalen de accressen ten opzichte van de septembercirculaire 2018 verder. De belangrijkste reden hiervoor is de lagere raming van de  loon-en prijsontwikkeling op de rijksbegroting. Dit wordt deel gecompenseerd omdat we vanaf 2021 in onze begroting  minder hoeven te reserveren voor loon-en prijsontwikkeling.

Daarnaast treedt er een effect op door geactualiseerde aantallen van de maatstaven in het gemeentefonds.

Integratieuitkeringen (IU), decentralisatieuitkeringen (DU) en taakmutaties
In deze circulaire zijn ook mutaties gemeld bij bestaande regelingen, we lichten ze in de bijlage toe. Ze zijn inclusief mutaties van de september- en decembercirculaire 2018  opgenomen in de bijlage.

Hoe nu verder?
Zoals gezegd wezen we bij de Zomernota al op alle financiële onzekerheden en zullen met de begroting meer lastige keuzes gemaakt moeten worden om te komen tot een realistische, meerjarig sluitende begroting.

Hoogachtend,
Het college van burgemeester en wethouders van Nijmegen

mr. drs. A.H. van Hout

drs. H.M.F. Bruls

gemeentesecretaris

burgemeester

Bijlage bij de brief over de meicirculaire 2019

Integratie-uitkeringen (IU)
In de meicirculaire 2018 zijn onderstaande onderdelen van het sociaal domein overgeheveld naar de algemene uitkering:

  • IUSD Wmo 2015, met uitzondering van Beschermd wonen;
  • IUSD Jeugdhulp, met uitzondering van Voogdij/18+;           
  • IUSD Participatie, onderdeel Re-integratie klassiek;            
  • IU Wmo 2007, met name huishoudelijk hulp.         

Voor deze middelen geldt dat voor 2019 nog een afzonderlijke loon-en prijscompensatie wordt verstrekt in deze circulaire; vanaf 2020 wordt deze prijscompensatie opgenomen in het accres.                

De delen van de IUSD die (nog) niet zijn overgaan naar de algemene uitkering bestaan sinds vorig jaar nog als aparte integratie uitkeringen. Dit zijn de:

-    IU Beschermd wonen (overheveling voorzien in 2021)
-   IU Voogdij/18+ (overheveling voorzien in 2021)
-   IU Participatie (nog geen besluit of het een decentralisatie-uitkering (DU) wordt of een specifieke uitkering)

Over deze IU’s wordt in deze circulaire over 2019 conform de normale gang van zaken  een aparte loon-en prijscompensatie verstrekt.  
Voor IU voogdij/18+ geldt tevens dat in vanaf 2020 bedragen zijn gereserveerd om de compensatieregeling te continueren.

In onderstaande tabel staan de bedragen van 2019 en verder van deze niet nog integreerbare delen opgenomen.

Bedragen x €1.000

2019

2020

2021

2022

2023

IU beschermd wonen

62.045.963

62.016.319

62.158.481

62.157.404

62.158.885

IU Voogdij/18+

6.767.966

5.291.592

5.291.592

5.291.592

5.291.592

IU participatie

24.564.194

23.437.497

23.069.262

22.301.099

21.939.012

Totaal

93.378.123

90.745.408

90.519.335

89.750.095

89.389.489

Bestaande decentralisatie-uitkeringen

  • DU Maatschappelijke begeleiding
    De gemeente Nijmegen krijgt in het kader van de Wet Inburgering voor de maatschappelijke begeleiding van inburgeringsplichtige asielmigranten en hun gezinsleden vanaf 2018 gemeentefondsmiddelen. Het aantal inburgeringsplichtigen is bepalend voor de hoogte van de DU. In deze circulaire wordt voor 2019 een bedrag toegekend.
  • DU Bonus beschut werk
    In de septembercirculaire 2016 zijn gemeenten voor het eerst geïnformeerd over de bonus om het aantal gerealiseerde beschut werkplekken te vergroten. Op basis van het aantal gerealiseerde en gecontinueerde aantal beschut werkplekken wordt in deze circulaire ook een DU over 2019 toegekend.  
  • DU Geweld hoort nergens thuis
    In het kader van het rijksprogramma “geweld hoort nergens thuis” worden aan centrumgemeenten, waaronder Nijmegen, bedragen over 2019, 2020 en 2021 ter beschikking gesteld.
  • DU Vrouwenopvang
    Ten opzichte van de septembercirculaire 2018 veranderen de bedragen voor vrouwenopvang. Enerzijds zijn de aantallen van het objectieve verdeelmodel geactualiseerd. Anderzijds wordt het bedrag van vrouwenopvang structureel verhoogd voor de opvang van slachtoffers van huiselijk en eer-gerelateerd geweld zonder verblijfsstatus.
  • DU Gezond in de stad (GIDS)
    In het actieprogramma Kansrijke Start heeft het ministerie van WVS aangegeven aan de zogeheten GIDS gemeenten, waaronder Nijmegen, middelen te verstrekken voor een lokale coalitie rondom de eerste 1000 dagen van kinderen. In deze circulaire is de eerste tranche toegevoegd voor 2019, 2020 en 2021. De tweede tranche volgt in de decembercirculaire.
  • DU Armoedebestrijding kinderen
    In de decembercirculaire 2016 zijn middelen aan gemeenten toegekend voor de bestrijding van de gevolgen van armoede onder kinderen. Jaarlijks vindt in de meicirculaire actualisatie plaats van de verdeling.
  • DU Maatschappelijke opvang
    Ten opzichte van de septembercirculaire 2018 zijn de bedragen door het gebruik van actuelere basisgegevens voor de maatstaven gewijzigd. Het macrobudget is ongewijzigd.

Nieuwe decentralisatie-uitkeringen
In deze circulaire is voor Nijmegen ook een viertal nieuwe DU’s opgenomen. Deze worden hieronder kort toegelicht.

  • DU Verhoging taalniveau statushouders
    Het kabinet stelt middelen beschikbaar aan gemeenten, waaronder Nijmegen, voor de versterking van het taalniveau van statushouders die nog onder de huidige wet inburgering inburgeren.
  • DU Landelijke vreemdelingenvoorzieningen (LVV)
    Rijk en gemeenten hebben samenwerkingsafspraken gemaakt voor de ontwikkeling van de LVV waar vreemdelingen zonder recht op verblijf begeleid worden naar een bestendige oplossing voor hun situatie. Bij deze circulaire worden middelen verstrekt voor 2018-2021.
  • DU Sportakkoorden
    Voor de totstandkoming van lokale/regionale sportakkoorden wordt aan gemeenten die hiertoe een verzoek bij de vereniging sport en gemeenten hebben ingediend voor 2019 een budget toegekend.
  • DU Kerkenvisies
    Voor de ontwikkeling van integrale kerkvisies op gemeentelijk niveau wordt aan gemeenten voor 2019 geld toegekend.

Taakmutaties
De meicirculaire gaat ook in op een aantal taakmutaties, die vermelden we hieronder. Over het algemeen hebben dergelijke taakmutaties geen netto budgettair effect.

  • Extra middelen jeugdhulp
    Zoals reeds bekend was bij het samenstellen van de zomernota, heeft het kabinet in deze circulaire extra middelen voor  jeugdhulp toegekend over de jaren 2019, 2020 en 2021. Aanvullend wordt extra onderzoek verricht om te kunnen bepalen of gemeenten er structurele middelen bij moeten krijgen.
  • DSO
    In 2018 is de beheerovereenkomst DSO-LV ondertekend. In 2021 treedt de omgevingswet in werking. Hiervoor is een goede digitale ondersteuning nodig. Gemeenten moeten hier financieel aan bijdragen. Hiervoor wordt vanaf 2020 een structurele uitname gedaan uit het gemeentefonds.
  • Waterschapsverkiezingen
    Waterschappen zijn een vergoeding verschuldigd aan gemeenten voor de kosten die gemeenten maken voor de organisatie van waterschapsverkiezingen. In de decembercirculaire 2018 zijn we geïnformeerd over de vergoeding die we over 2019 kunnen verwachten. Hiervoor wordt een bedrag toegevoegd aan de algemene uitkering. Er wordt nog een onderzoek gedaan naar de structurele vergoeding na 2019.

GGZ
In 2020 treedt de wet verplichte GGZ in werking. Deze wet regelt de rechten van mensen die te maken hebben met verplichte zorg in de GGZ. Voor de kosten taken van taken die hieruit voortvloeien voor gemeenten wordt vanaf 2020 structureel geld toegevoegd aan de algemene uitkering van het gemeentefonds.

 

ga terug